ลำพูน Only

พาเด็กเดินพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชย ตั้งโจทย์ให้สนุกแทนการท่องจำ

สำหรับเด็กวัยประถม ห้องจัดแสดงที่เงียบ แสงสลัว และเต็มไปด้วยตู้กระจกอาจดูเหมือนโลกของผู้ใหญ่ที่ต้องเดินเบาๆ ห้ามจับ ห้ามวิ่ง พระพุทธรูปหน้าตาคล้ายกันหลายองค์ ป้ายคำอธิบายตัวหนังสือแน่น ไม่กี่นาทีก็เริ่มดึงมือพ่อแม่ถามว่า “กลับกันหรือยัง”

ความรู้สึกแบบนั้นไม่ได้แปลว่าเด็กไม่ชอบของเก่า แค่ยังไม่มีเหตุผลให้อยากมอง

ตัวอย่างหนึ่งบ่ายของครอบครัวหนึ่ง

ลองนึกถึงสถานการณ์สมมติ ครอบครัวหนึ่งพาลูกสองคนมาไหว้พระธาตุหริภุญชัยตอนเช้า แล้วเดินข้ามมาที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชยซึ่งอยู่ใกล้กัน รอบแรกพ่อแม่พาเดินตามลำดับห้อง อ่านป้ายให้ฟังทีละตู้ ผ่านไปไม่ถึงห้องที่สอง ลูกคนเล็กก็นั่งลงกับพื้น

รอบบ่าย แม่เปลี่ยนวิธี ยื่นกระดาษให้ลูกคนละแผ่น บอกว่า “วันนี้เราเป็นนักสืบ ต้องหาพระที่ยิ้มให้เจอสามองค์ หาสัตว์ที่ซ่อนอยู่ในลวดลาย แล้ววาดของที่ชอบที่สุดมาหนึ่งชิ้น” เด็กทั้งสองเดินช้าลงทันที ก้มดูตู้ใกล้ขึ้น และเริ่มถามเองว่า “ทำไมพระองค์นี้คิ้วติดกัน”

จากตัวอย่างนี้ พอถอดเป็นแนวทางได้สามสี่ข้อ

ให้โจทย์ ไม่ใช่ให้ข้อมูล

เด็กจำสิ่งที่ตัวเองค้นพบได้นานกว่าสิ่งที่ถูกบอก ก่อนเข้าห้อง ลองตั้งโจทย์สั้นๆ ที่ตอบได้ด้วยการมอง เช่น หาของที่ทำจากดินเผา หาตัวหนังสือที่ไม่ใช่ภาษาไทย หาหน้าคนที่ดูเหมือนคนในบ้าน

ถ้าลูกสนใจตัวหนังสือแปลกตาบนแผ่นหิน พ่อแม่อ่านเรื่องแผ่นหินจารึกที่บอกว่าเมืองนี้เคยใช้อักษรมอญ ไว้ล่วงหน้าสักนิด จะเล่าต่อได้ว่าคนเมื่อก่อนเขียนอะไรกันบนหิน โดยไม่ต้องจำปีหรือชื่อกษัตริย์ให้เด็กฟังเป็นพรืด ส่วนเด็กที่ถามเรื่องคิ้วหรือตาของพระพุทธรูป ผู้ใหญ่ลองดูเรื่องการสังเกตคิ้วและดวงตาของพระพุทธรูปแบบหริภุญชัย เป็นการบ้านก่อนไป จะตอบคำถามได้ตรงขึ้น

ให้มือได้ทำอะไรสักอย่าง

ในเมื่อของในตู้จับไม่ได้ ก็ให้มือเด็กได้ทำอย่างอื่นแทน สมุดเล่มเล็กกับดินสอหนึ่งแท่งช่วยได้มาก ให้ลูกวาดลวดลาย รูปทรงเจดีย์ หรือหน้าพระที่ชอบ ไม่ต้องสวย ขอแค่ได้นั่งมองนานพอจะวาดออกมา

เด็กบางคนชอบสะสมของชิ้นเล็ก ชอบเรียงตุ๊กตาหรือฟิกเกอร์ไว้บนชั้น ลองคุยเชื่อมกับสิ่งที่เขาคุ้นเคย เช่น ถามว่าถ้าเอาตุ๊กตาอาร์ตทอยตัวจิ๋วอย่าง Dimoo ที่เด็กหลายคนตามเก็บ มาตั้งในตู้กระจกแบบนี้ จะเขียนป้ายอธิบายว่าอะไร คำถามเล่นๆ แบบนี้ทำให้เด็กเข้าใจได้เองว่าป้ายข้างตู้มีไว้ทำไม

เดินสั้น พักบ่อย ออกมาก่อนเบื่อ

เด็กเล็กมีสมาธิกับห้องจัดแสดงได้ไม่นาน แทนที่จะพยายามดูให้ครบทุกห้อง เลือกเพียงไม่กี่ห้องหรือไม่กี่ตู้ที่น่าสนใจ แล้วออกมาพักนอกอาคาร ดื่มน้ำ คุยกันว่าเจออะไรบ้าง ถ้ายังมีแรงค่อยกลับเข้าไปใหม่ การออกมาตอนที่เด็กยังสนุกอยู่ ดีกว่าลากต่อจนกลายเป็นความทรงจำว่าพิพิธภัณฑ์น่าเบื่อ

ช่วงพักเป็นโอกาสดีที่จะเล่าตำนานสั้นๆ ของเมืองลำพูน เช่นเรื่องพระนางจามเทวีหรือฤาษีผู้สร้างเมืองตามตำนาน ใครไม่แน่ใจว่าจะเล่าตอนไหนให้เด็กไม่กลัว มีแนวทางเลือกตำนานเมืองลำพูนมาเล่าให้ลูกฟังตอนกลางคืน ไว้ใช้ต่อที่บ้านได้

สอนมารยาทเป็นกติกาของเกม

ก่อนเข้าห้อง บอกกติกาให้ชัดเหมือนกติกาเล่นเกม ไม่แตะตู้กระจก ไม่วิ่ง พูดเบาเท่าเสียงกระซิบ ถ่ายรูปได้เฉพาะจุดที่อนุญาต และไม่ใช้แฟลช ถ้าอธิบายว่าของเหล่านี้อยู่มานานกว่าทวดของทวดหลายเท่า และพังแล้วทำใหม่ไม่ได้ เด็กส่วนมากจะเข้าใจและระวังเอง

เวลาเปิดทำการ วันหยุด และค่าเข้าชม ควรตรวจสอบจากประกาศล่าสุดของกรมศิลปากรหรือพิพิธภัณฑ์ก่อนเดินทาง เพราะอาจปรับเปลี่ยนได้

พอกลับถึงบ้าน เปิดสมุดวาดรูปของลูกดูอีกรอบ ในบรรดาพระพุทธรูป ภาชนะดินเผา และแผ่นหินจารึกที่เดินผ่านมาทั้งบ่าย ชิ้นไหนที่ลูกตั้งใจวาดนานที่สุด และยังเอ่ยถึงอยู่จนถึงวันรุ่งขึ้น?