วัดพระยืนและกู่ช้างกู่ม้า โบราณสถานนอกกำแพงเมืองที่คนรีบมักข้าม
16 ตุลาคม 2569
แผนเที่ยวลำพูนส่วนใหญ่วนอยู่ในกรอบสี่เหลี่ยมของเมืองเก่า พระธาตุหริภุญชัย พิพิธภัณฑ์ ตลาด แล้วก็กลับ แต่ถ้ากางแผนที่ดูดีๆ จะเห็นว่าเรื่องราวของหริภุญชัยไม่ได้หยุดอยู่ที่แนวคูเมือง ข้ามแม่น้ำกวงไปทางตะวันออก และออกไปนอกแนวกำแพงเดิม ยังมีโบราณสถานที่เล่าตำนานของเมืองนี้อีกคนละแบบ
สองที่ที่คนรีบมักขับผ่านไปคือวัดพระยืนกับกู่ช้างกู่ม้า
วัดพระยืน
วัดหนึ่งในตำนานเมืองสี่ทิศ
ตามตำนานของหริภุญชัย เมื่อสร้างเมืองแล้วมีการสร้างวัดไว้รอบเมืองในทิศต่างๆ เพื่อเป็นเหมือนหลักใจและเครื่องคุ้มครองเมือง วัดพระยืนเป็นวัดที่ผูกอยู่กับเรื่องเล่านี้ทางฝั่งตะวันออก ฟากแม่น้ำกวงด้านที่ไม่ได้อยู่ในตัวเมืองเก่า ใครอยากเห็นว่าแม่น้ำสายนี้แบ่งและเชื่อมเมืองอย่างไร ลองอ่านเรื่องลำน้ำฝั่งตะวันออกที่ไหลเลียบเมืองเก่าลำพูนมาหลายยุค แล้วจะเข้าใจตำแหน่งของวัดนี้มากขึ้น
ประวัติของวัดยังต่อเนื่องมาถึงสมัยล้านนา มีเรื่องเล่าและหลักฐานจารึกว่าพระสุมนเถระ พระภิกษุจากสุโขทัยที่ได้รับอาราธนาขึ้นมาเผยแผ่พระศาสนาในรัชกาลพญากือนา เคยมาพำนักอยู่ที่วัดนี้ ทำให้วัดพระยืนมีความสำคัญทั้งในแง่ตำนานและประวัติศาสตร์ศาสนาของภาคเหนือ
เจดีย์ที่หน้าตาไม่เหมือนใคร
สิ่งแรกที่สะดุดตาคือองค์เจดีย์ ซึ่งต่างจากเจดีย์ทรงระฆังสีทองที่คุ้นตาในเมือง ตัวเจดีย์ยกสูงเป็นชั้นๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืน อันเป็นที่มาของชื่อวัด องค์เจดีย์ได้รับการบูรณะมาหลายครั้งตามยุคสมัย รูปทรงที่เห็นในวันนี้จึงเป็นผลจากหลายช่วงเวลาซ้อนกัน
ลองเดินรอบเจดีย์ช้าๆ แล้วมองพระพุทธรูปยืนในซุ้มแต่ละด้าน จะเห็นว่าแม้อยู่บนเจดีย์องค์เดียวกัน แต่สีหน้าและท่าทางก็มีรายละเอียดต่างกันเล็กน้อย
บรรยากาศที่ยังเป็นวัดของชุมชน
วัดพระยืนไม่ได้เป็นจุดหมายของรถทัวร์มากนัก บรรยากาศจึงยังเป็นวัดของชุมชนที่คนในพื้นที่เข้ามาทำบุญ แต่งกายสุภาพ พูดเบาๆ และเคารพพื้นที่ที่วัดกำหนด ก็พอให้ได้ชมอย่างสบายใจทั้งเราและคนในวัด
กู่ช้างกู่ม้า
ตำนานช้างคู่บารมี
กู่ช้างเป็นสถูปที่ตำนานเล่าว่าสร้างขึ้นเพื่อบรรจุร่างหรือเป็นอนุสรณ์ของช้างคู่บารมีพระนางจามเทวี ซึ่งเรื่องเล่าเรียกว่าช้างผู้ก่ำงาเขียว ช้างที่ตำนานบอกว่ามีอานุภาพมากและอยู่เคียงข้างพระนางในการปกป้องเมือง ส่วนกู่ม้าที่อยู่ใกล้กันก็เล่าว่าเกี่ยวข้องกับม้าของพระนาง
เรื่องทั้งหมดนี้เป็นตำนานที่เล่าสืบต่อกันมา ไม่ใช่บันทึกทางประวัติศาสตร์ที่พิสูจน์ได้ แต่ความผูกพันของคนลำพูนกับเรื่องเล่าเหล่านี้เป็นเรื่องจริง และสะท้อนว่าคนในเมืองมองพระนางจามเทวีอย่างไร ใครอยากรู้จักเรื่องของพระนางจากวัดที่ใกล้ชิดที่สุด ลองอ่านเรื่องวัดกู่กุดกับเจดีย์สี่เหลี่ยมที่ผูกกับปฐมกษัตริย์ของหริภุญชัย ประกอบ
รูปทรงที่ชวนให้หยุดมอง
กู่ช้างมีรูปทรงสูงกลมมน ไม่คล้ายเจดีย์ทั่วไป บางคนมองแล้วนึกถึงรูปทรงที่ไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อน ส่วนกู่ม้ามีขนาดเล็กกว่าและเรียบง่ายกว่า การยืนดูสองสิ่งนี้ใกล้ๆ กันช่วยให้นึกภาพเมืองโบราณที่มีความเชื่อเฉพาะตัวได้ชัดขึ้น
เวลาไปชม ไม่ควรปีนป่ายหรือเขียนสิ่งใดลงบนโบราณสถาน และควรเดินในบริเวณที่จัดไว้ให้เท่านั้น
ทำไมควรเผื่อเวลาให้ฝั่งนอกเมือง
ทริปลำพูนส่วนมากเป็นทริปครึ่งวันหรือหนึ่งวัน หลายคนจึงรีบเก็บเฉพาะวัดในเมืองแล้วเดินทางต่อ ซึ่งก็ไม่ผิด เพราะในเมืองเก่ามีวัดน่าชมมากอยู่แล้ว เช่นเส้นทางเดินจากวัดหนึ่งไปอีกวัดในใจกลางเมืองเก่าแบบครึ่งวัน แต่ถ้าเผื่อเวลาเพิ่มอีกสักช่วง จะได้เห็นภาพของหริภุญชัยครบขึ้น ทั้งศูนย์กลางและส่วนที่อยู่รอบนอก
ฝั่งนอกเมืองยังให้บรรยากาศที่เงียบกว่า รถน้อยกว่า และมีเวลายืนดูโบราณสถานโดยไม่ต้องหลบคนอื่น เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวแบบช้าๆ ส่วนใครอยากได้บรรยากาศตรงข้ามกันไปเลย ทั้งแสงสีและผู้คนคึกคักทั้งวันทั้งคืน ก็มีเมืองชายทะเลที่ไม่เคยเงียบอย่างพัทยา รอให้ไปเที่ยวอีกทริปหนึ่ง
การเดินทางระหว่างสองที่นี้กับตัวเมืองไม่ไกลมาก แต่ควรเปิดแผนที่ตรวจเส้นทางก่อนออกเดินทาง และตรวจสอบข้อมูลการเข้าชมล่าสุดจากหน่วยงานที่ดูแล
เมืองลำพูนจึงไม่ได้จบที่แนวคูเมือง ข้ามแม่น้ำไปอีกนิด ตำนานยังเล่าต่อ