ลำพูน Only

อุโมงค์ขุนตาน ทางรถไฟที่เจาะทะลุภูเขาระหว่างลำพูนกับลำปาง

ขบวนรถไฟชะลอตัวลงเล็กน้อยก่อนถึงปากอุโมงค์ แสงนอกหน้าต่างเปลี่ยนจากป่าเขียวเป็นผนังหินชั่วพริบตา แล้วทุกอย่างก็มืดลง เสียงล้อกระทบรางที่เคยได้ยินเป็นจังหวะกลายเป็นเสียงก้องทึบรอบตัว ผู้โดยสารบางคนหยุดคุยโดยไม่รู้ตัว จนกระทั่งแสงสีขาวที่ปลายอีกด้านค่อยๆ กว้างขึ้น นั่นคือช่วงเวลาสั้นๆ ที่คนนั่งรถไฟสายเหนือได้เดินทางผ่านอุโมงค์ขุนตาน

ภูเขาลูกเดียวที่ขวางทางรถไฟขึ้นเหนือ

ในยุคที่สยามเริ่มวางทางรถไฟจากกรุงเทพฯ ขึ้นไปยังภาคเหนือ เป้าหมายคือเชื่อมเมืองใหญ่ทางเหนือเข้ากับส่วนกลางให้ใกล้กันขึ้น ทั้งเพื่อการปกครอง การค้า และการเดินทาง แต่ระหว่างลำปางกับลำพูนมีแนวดอยขุนตานกั้นอยู่ การอ้อมเขาจะทำให้ทางยาวและชันเกินกว่าขบวนรถไฟยุคนั้นจะรับไหว ทางเลือกที่วิศวกรเห็นว่าเหมาะที่สุดคือเจาะทะลุภูเขาออกไปเลย

การก่อสร้างอยู่ในช่วงปลายรัชกาลที่ 5 ต่อเนื่องถึงรัชกาลที่ 6 และอุโมงค์แห่งนี้ได้ชื่อว่าเป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทยมาเป็นเวลานาน จนกลายเป็นหมุดหมายหนึ่งของประวัติศาสตร์รถไฟไทย

งานหนักของคนที่มองไม่เห็นในวันนี้

งานเจาะภูเขาในยุคที่เครื่องจักรยังมีไม่มาก ต้องอาศัยแรงคนจำนวนมาก ทั้งการขุด การระเบิดหิน การขนดินออก และการก่อผนังอุโมงค์ ผู้ควบคุมงานเป็นวิศวกรชาวเยอรมัน ซึ่งหลายแหล่งระบุชื่อว่าเอมิล ไอเซนโฮเฟอร์ ร่วมกับคนงานจากหลายพื้นที่

สภาพป่าเขาในเวลานั้นห่างไกลและชื้น มีบันทึกเล่าว่าคนงานจำนวนไม่น้อยล้มป่วยด้วยไข้ป่า บางคนไม่ได้กลับบ้าน ความยากยังมาจากชั้นหินที่ไม่สม่ำเสมอ บางช่วงแข็งจนเจาะช้า บางช่วงร่วนจนต้องค้ำยันอย่างระมัดระวัง ภูมิประเทศหินแบบนี้ทำให้นึกถึงแหล่งธรรมชาติอื่นในไทยที่หินถูกลมและน้ำกัดเซาะจนเป็นรูปแปลกตา อย่างแท่งหินทรายสีขาวรูปทรงแปลกบนเทือกเขาของชัยภูมิ เพียงแต่ที่ขุนตาน คนต้องเป็นฝ่ายเจาะหินด้วยมือ

เมื่อนั่งรถไฟผ่านอุโมงค์ในวันนี้ เราใช้เวลาไม่นานก็ทะลุออกอีกฝั่ง แต่ความยาวสั้นๆ นั้นคือผลจากงานหลายปีของคนจำนวนมากที่ชื่อของพวกเขาแทบไม่เคยถูกบันทึก

สถานีเล็กๆ บนเขาที่เป็นประตูสู่ดอยขุนตาน

ใกล้ปากอุโมงค์มีสถานีรถไฟขุนตาน เป็นสถานีเล็กบนที่สูง ล้อมรอบด้วยป่า และเป็นจุดที่คนเดินป่าใช้ลงรถไฟเพื่อเดินต่อขึ้นอุทยานแห่งชาติดอยขุนตาน บรรยากาศของสถานีต่างจากสถานีในเมืองอย่างชัดเจน อากาศเย็นกว่า เงียบกว่า และมีเพียงไม่กี่ขบวนที่จอด

คนที่ไม่ได้ขับรถจะใช้วิธีนี้ขึ้นดอยได้สะดวก บางคนลงรถไฟที่ลำพูนแล้วต่อรถเข้าเมือง เป็นจุดตั้งต้น ส่วนคนที่อยากค้างคืนบนยอดดอยเพื่อรอดูฟ้าเปลี่ยนสีตอนเช้ามืด มักลงที่สถานีขุนตานแล้วแบกสัมภาระเดินขึ้นเขาต่อ

ชมอุโมงค์อย่างปลอดภัยในวันนี้

อุโมงค์ขุนตานยังเป็นทางรถไฟที่ใช้งานจริง จึงห้ามเดินเข้าไปในอุโมงค์หรือเดินตามรางโดยเด็ดขาด ภายในมืด แคบ และไม่มีที่ให้หลบเมื่อขบวนรถไฟวิ่งเข้ามา ข้อควรจำเมื่อไปถึงบริเวณนี้มีไม่กี่ข้อ

  • ชมและถ่ายรูปปากอุโมงค์จากชานชาลาหรือจุดที่เจ้าหน้าที่อนุญาตเท่านั้น
  • ไม่ข้ามรางในจุดที่ไม่ใช่ทางข้าม และอย่าให้เด็กวิ่งเล่นใกล้ขอบชานชาลา
  • ถ้าลงที่สถานีขุนตาน ให้เผื่อเวลาเดินขึ้นเขาก่อนมืด และพกไฟฉายติดตัว
  • เคารพบ้านพักและพื้นที่ทำงานของเจ้าหน้าที่รถไฟที่อยู่รอบสถานี

หนึ่งอุโมงค์ เชื่อมสองเมืองเก่า

อุโมงค์ขุนตานทำให้ลำพูนกับลำปางใกล้กันขึ้นทั้งในแผนที่และในความรู้สึก ใครวางแผนเที่ยวสองจังหวัดติดกันแบบได้ทั้งหริภุญชัยและเมืองรถม้า การนั่งรถไฟช่วงสั้นๆ ผ่านอุโมงค์นี้จะเติมความหมายให้ทริป เพราะได้ผ่านจุดที่เคยเป็นอุปสรรคใหญ่ที่สุดของเส้นทางเดียวกัน

ก่อนวางแผนลงสถานีขุนตาน ควรตรวจตารางเดินรถและขบวนที่จอดล่าสุดจากการรถไฟแห่งประเทศไทย และเช็กประกาศเปิดปิดเส้นทางจากอุทยานแห่งชาติดอยขุนตานอีกครั้ง เพราะข้อมูลทั้งสองส่วนอาจเปลี่ยนไปตามฤดูกาล